YAMAÇ PARAŞÜTÜNÜN TANITIMI

Özel YAMAÇ PARAŞÜTÜNÜN TANITIMI
Öğeyi Oyla
(4 oy)

Yamaç paraşütü basit bir hava aracıdır. Hiç bir motor gücü olmadan, sadece yükselen hava akımları sayesinde süzülerek uçabilen hafif hava aracıdır. Özenli ve karmaşık tasarımların sonucunda oluşmuştur. Bugün yamaçparaşütü en ucuz, hafif hava aracı ve doğayla iç içe olmasından dolayı dünyada büyük bir hızla gelişmekte ve tercih edilmektedir.

yptanitim1

Yamaçparaşütü 4 bölümde incelenir.

  1. Kubbe
  2. Askı ipleri
  3. Taşıyıcı kolonlar
  4. Harnes (Kuşam Tertibatı)

1. KUBBE

Kubbe, polyester veya naylon, hava-geçirmeyen kaplamalı özel bir kumaştan yapılır ve canlı parlak renklerle boyanırlar. Alt ve üst yüzeylerin dik parçalarla birleştirilmeleriyle oluşturulmuştur. Böylece ortaya çıkan bu hava kanallarına sel adı verilir. Ön kenardaki uçları açıktır. Ön kenarlara şeklini korumak ve kalkışta içine kolay hava girişini sağlamak için sert plastik tabakalar dikilir. Geniş ve büyük sel girişleri daha yavaş ve daha güvenli bir yamaçparaşütünü gösterir. Daha dar ve küçük sel girişleri daha çok yüksek performansı amaçlayan yamaçparaşütlerinde bulunur.

kubbe

Her sel diğerinden İç sel duvarıyla ayrılmıştır. Bunlar kubbenin şeklini belirlerler. Bu duvarlarda birçok delik vardır. Böylece hava bir selden diğerine geçebilir. Bu da iç basıncın ayarlanmasını sağlayarak kanadı şişirir. Tamamen şişirildiğinde aerofoil şekli alır, yani alt yüzey daha düz üst yüzey İse kamburumsu eğri bir şekil alır. Maksimum kalınlık noktası, ön kenardan arkaya doğru giderek incelir ve arka kenar ile sonlanır.
Çoğunlukla orta bölümdeki seller, kenardaki sellere oranla daha uzundur. Kubbe böylece elips şeklini alır. Bazı kubbelerde kanat uçlarında dik bölümler (kulaklar) vardır. Daha stabil bir kubbe oluşturmak için dizayn edilmiştir.


Bir yamaçparaşütü kubbesi rüzgarla şişebilen bir kanattır. Bu nedenle bir serbest atlayış paraşütü olarak düşünülmemelidir. Yamaçparaşütleri yerden koşarak kalkış için ve uygun hava akımlarında uçmak amacıyla kullanılmaktadır.

2.ASKI İPLERİ


İpler çok dayanıklı malzemeden yapılmışlardır. İnce yapıları sürtünmeyi azaltmanın yanında hafif bir malzeme olarak da avantaj sağlar. İplerin iç kısmı dayanıklılığı çok yüksek bir madde olan kevler (karbon lifi) ve dynemadan yapılmıştır. Dış kısmı dacron veya naylondan yapılmıştır. Dış kısmın dış etkenlere karşı koruma dışında bir etkisi yoktur.
Sürtünmeyi azaltmak ve bütün yapıyı daha basit hale getirmek için ipler iki ya da daha fazla ipe ayrılırlar. İpleri daha iyi tanımlamak için kubbedeki bağlantı yerlerine göre değişik adlar verilir. Ön kenarlara bağlanan iplere "A" ipleri denir. Arkaya doğru gittikçe "B", "C", "D" ipleri olarak adlandırılırlar. Fren ipleri (kontrol ipleri) en arka kenara bağlanırlar ve renkleri diğerlerinden farklıdır.

3.TAŞIYICI KOLONLAR


Taşıyıcı kolonlar, kubbe iplerini kuşama bağlarlar. Ağırlığı ya da yükü İpler yoluyla taşırlar. Kuşama karabinalar ile iplere küçük metal (rabıt) halkalarla bağlıdırlar.
Kalkış esnasında taşıyıcı kolonun yardımıyla kubbenin başa getirilmesini sağlar. Kalkışı kolaylaştırmaktan öte, farklı harnes kullanımına da imkan tanırlar. Arka kolonlar ayrıca halkalar yardımıyla frenleri de tutarlar. Frenlerin ucunda, kolay tutmak amacıyla şık şıklar bulunur ve bunlar arka kolonlara çıtçıt veya verkuro İle tutturulur.

4.HARNES  (KUŞAM TERTİBATI)


Yamaçparaşütlerinin harnesi basit olarak; Tahtadan ya da sert plastikten yapılan oturma yerleri, sağlam dokunmuş kumaştan yapılan sırt bölgesi, bacak - göğüs kolonları ve yedek paraşüt bölümünden oluşur. Bütün harnesler pilotun vücut yapısına göre ayarlanabilir. Bazı harneslerde sırt bölümünü desteklemek için hava yastığı da bulunabilir. Bunun yanında harnesler pilotun deneyim ve tecrübesine bağlı olarak farklı modellerde üretilir (eğitim, performans, yarışma vs.)


AERODİNAMİK


Hava ve diğer gaz şeklindeki akışkanların hareketlerini, aynı zamanda bu akışkanlar içinde hareket eden katı cisimlerin durumlarını ve bunlara tesir eden kuvvetleri inceleyen bilimdir. Bize uçuşun temel prensiplerini verir ve havacılık temelini teşkil eder. Teorik bilgisi iyi olan pilotlar uçuşta karşılaştıkları problemleri daha bilinçli olarak çözerler.


1. BERNOULLİ PRENSİBİ


Bernoulli, akışkanlar (gaz, hava, su) kanununu çıkaran bir araştırmacıdır. Bir kanat profilinin yaratılması ve meydana gelmesinin en önemli fizik yasası Bernoulli prensibidir. Bu prensibe göre, bir akışkanın hızı arttıkça o akışkan içindeki basınç azalır veya tersine olarak bir akışkanın hızı azaldıkça o akışkan içindeki basınçta artar.
Bernoulli prensibinin en bariz anlatımı "Venturi Borusu” üzerinde yapılan çalışmadır. Venturi borusu, orta kısmı uçlarına oranla daha dar olan bir borudan oluşur. Hava bu borunun içinden geçerken dar kısma geldiği zaman sürati artar basınç düşer dar bölgeden geniş kısma geldiği zaman ise sürati azalır basınç yükselir.

Kanat alt yüzeyine göre, üst yüzeyin kamburumsu şekli hava akımının burada daha hızlı ve dolayısıyla basıncın daha düşük olmasını sağlar. Alt ve üst yüzeylerdeki bu basınç farklarından dolayı da bir kaldırma kuvveti oluşur.

2.YAMAÇPARAŞÜTÜ NASIL UÇAR?
Yamaçparaşütü rüzgar yardımıyla tamamen şişirildiğinde kanat şeklini alır ve bu yapısı, diğer hava araçlarında olduğu gibi kaldırma gücü oluşturur. Kanat uçuşunu ileri ve aşağı doğru sürdürürken üzerinde hava akımları oluşturur. Burada 3 kuvvet etkilidir; birincisi bizi aşağı doğru çeken yerçekimi kuvveti, ikincisi bizi yukarı doğru çeken kaldırma kuvveti, üçüncüsü ise hareket halindeki kanadın yüzeyinden geçen hava akımına karşı oluşturduğu sürükleme kuvvetidir.

ypnasilucar

Kanat profili şekli etrafından geçen hava akımı


Hava molekülleri ilk olarak ön kenara çarpar ve kanat çevresinde, altında ve üstünde olmak üzere iki farklı akım oluşturur. Alttan geçen hava akımı alt yüzeye az bir açıyla çarparken kısa bir yol izler ve yüksek basınç alanı (itme) yaratır. Kanat üzerindeki kaldırma kuvvetinin yaklaşık üçte biri bu itmeden dolayı oluşur.
Hava akımı üst yüzeyi yalayarak geçerken kamburumsu üst yüzeyden dolayı daha uzun bir yol izler ve akım yukarı doğru saptırılır ve alçak basınç alanı oluşturur. Kanat üzerinden hava akıp geçerken kanadın fiziksel engellemesi nedeniyle kanat aşağı doğru sıkıştırılırken normal hava yukarı doğru iter. Kanadın kaldırma kuvvetinin üçte ikisi de burada oluşur.
Kanat üzerinde etkili olan üçüncü kuvvet ise sürüklenmedir. Bizi geriye doğru çekmeye çalışır, kanadın hızını ve etkinliğini azaltır. Bütün bu kuvvetler belli bir dengede ise kanat süzülmesini sürdürür.

yercekimi

W: Yerçekimi kuvveti            D: Sürükleme kuvveti
L: Kaldırma kuvveti            V: Uçuş hattı üzerindeki ileri hız
R: Ağırlığın tersindeki kaldırıcı         B: Basınç merkezi
kuvvet L/D bileşkeni       
Aerodin                  : Kanat profili sabit olan hava araçlarının kanat kesitlerine denir.
Aerofoil           : Kanat profili sabit olmayan hava araçlarının tahmini kanat            kesitlerine denir.
Yerçekimi             : Ağırlığın aşağı doğru çekilmesine etki eden bir kuvvettir.
Basınç Merkezi    : Şişmiş kanadın hareketinden dolayı farklı bölgelerinde farklı oranlarda kaldırma kuvveti oluştururlar. Basınç merkezi kaldırmanın etkili olabileceği teorik denge merkezidir.


HÜCUM AÇISI
Kanadın belirli bir hızda ve uygun bir hücum açısında uçması durumunda en ideal süzülmesi sağlanmış olacaktır. Bir yamaçparaşütünün uçuşu genellikle pilotun kumandalarına bağlı olarak sabitlenir. Fakat frenlerle oynayarak hücum açısını değiştirilebilir. Frenler yukarı bırakılırsa hücum açısı düşürülür, aşağıya çekilirse hücum açısı yükseltilir. Ancak bu eşitlikler bozulursa buna bağlı olarak kanadın uçuş ve süzülmesinde değişiklikler meydana gelecektir.

normal_hucum_acisi

Normal Hücum Açısı

Düşük ve yüksek hücum açısı diye ikiye ayrılır.

Düşük Hücum Açısı
Kanadın hücum açısını çok düşürürsek sabit olmayan kanat yapısı bozulmaya başlar, kanadın ön tarafındaki sel ağızları içeri doğru kırılır. Bu durum önden kapanma olarak adlandırılır.

dusuk_hucum_acisi

Düşük Hücum Açısı

Yüksek Hücum Açısı
Yüksek hücum açısında ise kanat üzerinde daha az hava akımı olur ve kanat daha yavaş hareket eder. Eğer hücum açısı daha çok arttırılırsa hava kanadın üzerinde düzenli olarak akamaz ve kanat geriye doğru yıkılmaya başlar, kanadın üst yüzeyinde türbülans oluştuğundan alçak basınç alanı bozulur ve kanat uçma özelliğini kaybederek stola girer.

yuksek_hucum_acisi

stall_acisi

Yüksek Hücum Açısından Dolayı Stola Girmiş Kanat Profili

Bu nedenle yamaçparaşütü ile bu tür durumlara düşmemek için minimum hızın biraz üzerinde uçulmalıdır.

3. SÜRÜKLEME
Sürükleme bizi geriye doğru çeken kuvvet yani uçuş sırasında ilerlerken havanın oluşturduğu dirençtir. İki kısımda incelenir.

a. Parazit Sürükleme
Parazit sürükleme yüzey üzerindeki engellerin neden olduğu sürtünmedir. Hava içinde daha hızlı uçuş daha fazla parazit sürükleme meydana getirir. Parazit sürükleme hızla doğru orantılı olarak artar.

parazitsurukleme

Şekil Sürükleme

Parazit sürükleme kendi içinde de yüzey sürtünmesi ve şekil sürüklemesi olarak ikiye ayrılır.
Yüzey sürtünme, hava ve hareket halindeki kısmın yüzeyinin sürtünmeyle birbirine etki etmelerinden doğar. Yüzeyin kaygan veya pürüzlü oluşu bunu etkiler.
Şekil sürükleme ise; hava akımının bozulmasından ve anaforlaşmasından ortaya çıkar.


b. Emme Sürükleme
Şişmiş kanatın hareketi havanın durumunu bozar ve emme sürükleme yaratır. Her zaman emme sürükleme ön kenarda az da olsa bulunur. En fazla kanat uçlarında oluşur. Kanat üzerindeki alçak basınç alanı alttaki yüksek basınca göre daha fazla hava çeker fakat kanat uçlarında hava daha kolay akım oluşturur ve arka kenarlarda anaforlar oluşur.

surukleme

Kanat uçlarındaki basınç ve anafor

Kanat uçlarında alt ve üst yüzey arasındaki basınç farklılığı arka taraftaki havanın kanat çevresinde dönmesiyle eşitlenmektedir. Yamaçparaşütü ileri doğru giderken kanat uçlarında anaforlar oluşturur. Bu emme sürüklemenin en önemli sebebidir. Kanat uçlarında kulaklar gibi bazı dizayn özelliklerinin görevi bu problemi en aza indirmeye çalışmaktır. Emme sürükleme hızın artmasıyla azalır, dolayısıyla parazit ve emme sürüklemenin toplamı en ideal noktaya gelir. Bu nokta aynı zamanda süzülme oranın en iyi olduğu hızdır.


4. SÜZÜLME AÇISI (L / D ORANI)
L     : Kaldırma gücü    D    : Toplam sürükleme
En iyi L / D oranı, kaldırma gücünün sürüklemeye göre en yüksek olduğu noktada oluşur,

suzulmeorani

Ş.S    : Şekil sürükleme. Hızla sürükleme arasında doğru orantı vardır. Hız         arttıkça sürükleme de artar.
E.S    : Emme sürükleme. Hızla sürükleme arasında ters orantı vardır. Hız        arttıkça sürükleme azalır.
T.S    : Toplam sürükleme. (ŞS) ile (ES)'nin kesiştiği noktada toplam            sürükleme minimum olur.

suzulme_acisi

L / D oranı 6/1 olan bir yamaçparaşütü, 600 metre süzülürken 100 metre yükseklik kaybeder.
Süzülme Oranı : Yamaçparaşütünün irtifa kaybına karşı kat edebileceği mesafe arasındaki orandır. Bu oran kanadın performansını belirlemekte kullanılmasının yanında rüzgar hızı da dikkate alındığında hangi yükseklikten yaklaşık olarak ne kadar uzağa gidilebileceğini verir.


5. ÇÖKME MİKTARI
Üretilen yamaçparaşütünün "üretici bilgi kartlarında" minimum çökme miktarı belirtilmektedir. Bu miktar kanadın hava içerisinde birim zamanda kaybettiği irtifayı belirtir. Eğer çöküş oranınız 1.5 m/s ise uçuş sırasında saniyede 1.5 m alçalıyorsunuz demektir.


6. AÇIKLIK ORANI
Açıklık oranı kanadın şeklinin bir ölçümüdür. Kanat yere düz bir şekilde sırt üstü yayıldığında yukarıdan bakış bize kanatın performansı ve özellikleri hakkında ipuçları verir. Yüksek rakamlar yüksek performansı, ancak düşük güvenirliliği belirtir. Açıklık oranına göre kanat ucu anaforlarının etki alanı da farklılık gösterir. Verilen bir kanat yüzeyine göre, kanat ucu anaforları kanat ucundan çok içerlere kadar etkili olurlar. Kanat ucu anaforlarının tesir ettiği kanat alanı kısmı X ile gösterilmiştir. Şekildeki bütün kanatların alanı eşittir.  (Açıklık oranı, kanat uzunluğunun karesinin alana bölünmesiyle bulunur.)

parasutler

                         Eğitim Yamaçparaşütü           Performans Yamaçparaşütü
Süzülüş oranı             Düşük                                          Yüksek
Çöküş oranı               Yüksek                                         Düşük
Stabilite                     Yüksek                                         Düşük
Hız                            Düşük                                          Yüksek       
Seller                        Büyük                                          Küçük
Emniyet                     Yüksek                                        Düşük