Harita GPS Kullanımı ve Uzun Mesafe Uçuşları

Özel Harita GPS Kullanımı ve Uzun Mesafe Uçuşları
Öğeyi Oyla
(0 oy)

1.HARİTA KULLANIMI

Yeryüzünün belli bir kısmının, bir ölçek dâhilinde düz kâğıt üzerine küçültülerekgeçirilmiş şeklidir. Haritaya çizilecek bilgiler genel olarak deniz, göl, akarsu, dağ, tepe, mağara gibi doğal şekillerle, yol, baraj, sulama kanalı, çit duvar, bina v.b. yapay tesislerdir. Doğal ve insan eliyle yapılmış ayrıntılar özel işaretler, çizgiler, renkler ve şekillerle gösterilir.

 

a.Harita Okuma

 

İyi bir harita okumak her şeyden önce harita üzerindeki işaretlerin anlamlarını tam olarak bilmekle mümkün olur. Zamanla kazanılacak tecrübe ile harita okumak daha da kolaylaşır. Yanılmamak için harita üzerindeki nirengiler ve işaretler iyi değerlendirilmelidir.

Harita değerlendirirken aşağıdaki sıra izlenmelidir:

1.Uçuştan önce harita emin oluncaya kadar iyice incelenmelidir.

2.Harita, uçuş istikametine yönlenmiş olarak tutulmalıdır.

3.Uçuşta hava aracından bakıldığı zaman göze çarpacak en önemli arazi nirengileri seçilmeli ve haritada yeri tespit edilmelidir.

4.Pilot bulunduğu yeri ve uçuş istikametini devamlı olarak harita yardımıyla
bilmelidir.

5.Yolun kaybedilmesi halinde diğer uçucularla veya yer ekibine danışılarak harita üzerinde bulunulan yer tayin edilmelidir.

 

b.Ölçek

 

Dünya üzerinde belli bir yerin, kağıt üzerine bir oran dâhilinde geçirilmesinde kullanılan ölçüye denir. Diğer bir deyimle, haritadaki uzunluğun arazideki uzunluğa oranıdır.

Örneğin; 1/1.000.000 ölçekli bir haritada 1 cm uzunluğundaki bir mesafe,

dünya üzerinde 1.000.000cm = 10.000m = 10 km’yi ifade eder.

 

Haritalar, seyrüseferde kullanılan araçların en önemlisi olarak değerlendirilebilir.

Haritaların kullanılmasında dikkat edilecek ilk husus haritanın kullanımı kolay olacak şekilde katlanmasıdır. Haritalar, kolayca taşınabileceği ve tamamen açılmasına gerek kalmadan kullanılmasını mümkün kılacak şekilde ve yeterli büyüklükte katlanmalıdır. Harita katlama işi bittikten sonra korunması için bir muhafazaya konmalıdır.
Haritalar, ölçeklerine, tiplerine ve kullanma maksatlarına göre sınıflandırılır. Harita kullanılmadan önce yönüne konulmalıdır. Bir harita yatay durumda iken, kuzeyi arazideki kuzeye ve güneyi de arazideki güneye çevrilirse harita yönüne konmuş olur.

 

c.Harita üzerinde rota belirleme

 

Bir pilotun harita üzerinde çizim ve ölçmede yapmak mecburiyetinde bulunduğu
dört işlem vardır. Bunlar;

a -  Bulunulan mevkiyi işaretlemek

b - Hatları çizmek

c - Mesafeyi ölçmek

d - Hattın istikametini ölçmek.

Ölçme, harita üzerindeki mesafe ve istikametin ölçülmesi demektir. Gerekli araçlar isecetvel, pergel ve minkaledir.

 

 

d.Coğrafi Koordinatlar.

 

Arazi veya harita üzerindeki bir noktanın kabul edilen bir başlangıç sistemine göre
yerini bulmak için haritalara çizilen çizgilere koordinat sistemi denir. Bu sistemde noktanın yerini belirlemeye yarayan elemanlara ise koordinat denir.

Coğrafi koordinatlar paralel ve meridyen dairelerinden oluşur. Dünyayı kuzey ve
güney yarım küre diye ikiye ayıran ekvatora göre paralel dairelere “Paralel” veya “Enlem” daireleri denir. Ekvatorun kuzeyindekilere kuzey paralelleri, güneyindekilere güney paralelleri denir. Paralel daireler kuzey ve güneyde olmak üzere 90’ar tane olmak üzere toplam 180 tanedir.

Ekvatora dik olan ve kutuplarda birleşen dairelere de “Meridyen” veya “Boylam” daireleri denir. Meridyenler 180 doğu ve 180 batı olmak üzere toplam 360 tanedir. Başlangıç meridyeni Londra GREENWICH meridyeninden geçmektedir.

 

Coğrafi koordinat ile yer bildirimi:

Mevcut bir GPS yardımı ile kolayca yapılabilir. Koordinatlar GPS yardımı ile bildirilecekse hangi koordinat sisteminin kullanıldığı bilinmeli, gerekirse bu da bildirilmelidir. GPS üzerinde işaretleme (MARK) tuşuna basılarak bulunulan noktanın koordinatları tespit ve kayıt edilerek bildirilebilir.

Bir harita dâhilindeki nokta veya yerin tespiti ise; paftanın coğrafi koordinatları yardımı ile sağlanabilir. Bunun için önce, bildirimi yapılacak noktadan geçen             Batı - Doğu ve Güney - Kuzey kitabe çizgilerinin kestiği noktaları tespit etmek gerekir. Bundan sonra haritanın (paftanın) Batı - Güney köşesinin coğrafi değerleri alınır.

Örnek: Kuzey - K : 38 00’ 00” (enlem)

Doğu - D : 35 37’ 30” (boylam)

Daha sonra noktadan geçen paralellerin kitabe kenarlarını kestikleri yerlerdeki derece, dakika değerleri okunur. Son olarak (özellikle hassas ölçümlerde) dakika kesirleri küçük bir hesapla saniye cinsinden bulunur.

 

 

2.PUSULA VE KULLANILMASI:

 

Pusula, haritanın yönüne konulması, arazide istikamet ve açıların ölçülmesi için kullanılan basit bir alettir. Bütün pusulaların dış görünümleri farklı olsa da yapılış prensipleri hapsinde de aynıdır. Pusula kullanılırken daima yatay tutulmalı ve sarsıntısız bir yere konularak gözlem yapılmalıdır. Pusula iğnesi çok ince bir destek üzerine oturtulmuş ve dengelendirilmiştir. Bir çarpma pusulayı kullanılamaz duruma getirebilir. Kullanılmadığı zaman kapatılarak kılıfına konulmalıdır.

Pusulanın doğru olarak kullanılabilmesi için tesis ve malzemelerden 60 metreye kadar uzak tutulması gerekir.

 

 

 

 

garmin3.   GPS (GLOBAL POSİTİON SYSTEM) KULLANIMI

 

Uydular vasıtasıyla bulunulan yerin koordinatlarının harita ve diğer gereçlere ihtiyaç duymaksızın görülmesini sağlar.

 

a.Uçuşlarda GPS’in Önemi

GPS gidilecek yolun koordinatlarının yüklenmesiyle birçok hesaplamayı hızlı bir şekilde yapar ve pilotun uçuş sırasında dikkatinin dağılmasını engeller. Prensip olarak aynı olmalarına karşın son yıllarda farklı amaçlar için birçok değişik modeller üretilmektedir. Denizcilikte kullanılan modellerin yanı sıra büyük uçaklarda kullanılan karmaşık modeller ve yürüyüş amaçlı kullanılan modeller bunlardan bazılarıdır. Son yıllarda yamaçparaşüt ve yelken kanat gibi sportif havacılıkta kullanılmak üzere geliştirilen üzerinde harita, variometre altimetre, termometre gibi özellikleri barındıran GPS’ler MYP uçuşları için de en uygun olanlarıdır. Bunlar bulunulan noktayı harita üzerinde gösterdikleri gibi gidilecek noktaya olan uzaklığı, hava aracının yer hızını, hangi yükseklikten ne kadar zamanda hedefe gidilebileceğini de pilota anlık verilerle aktararak uçuşta büyük kolaylık sağlarlar.

 

b.Kullanılacak Koordinat Sisteminin Belirlenmesi

GPS’in kullanılmasında en önemli husus kullanımının çok iyi bilinmesidir. Diğer bir husus ise ayarlarının dikkatle ve amaca göre yapılmasıdır. Ayarları bir kez ve doğru şekilde yapıldığı takdirde; pilotun yapması gereken uçuş öncesi uçulacak rotayı yüklemek, uçuş istikametine yönlendirmek ve GPS ekranını takip etmektir. Ancak zaman zamanda olsa uydu bağlantısı kesilebilmekte ya da cihaz arıza yapabilmektedir. Bu gibi durumlarda pilotun sahip olduğu cihazı kullanmakta pratik sahibi olması önem kazanmaktadır. Zira türbülanslı havalarda, kalabalık uçuşlarda hem trafiği takip etmek hem de kanadı stabil tutmak gerekmektedir. Pilotun seri şekilde sorunu çözmesi kullandığı cihazı iyi bilmesiyle mümkündür.

Kullanılacak cihazın ayarlarının yapılması sırasında kullanılacak koordinat sistemi belirlenmelidir. Koordinat sisteminin seçimi sırasında dikkat edilecek husus birlikte uçulacak kişilerle ya da yer ekibi ile aynı koordinat sisteminin kullanılmasıdır. Böylelikle gidilecek yol üzerinde hata yapma oranı azalır. Bu durumun diğer bir faydası ise bir emercensi durumda olay yerinin koordinatlarının aktarılmasıyla olay yerine hızlı ulaşım şansı vermesidir. Aksi takdirde yanlış koordinat alınır(verilir) ki bu da müdahalenin gecikmesine sebep olur.

 

c.Koordinatların yüklenmesi, İstikamet ve Rota Belirlenmesi

Uçulacak bölge ve gidilecek noktaların koordinatlarının GPS’e doğru şekilde yüklenmesi son derece önemlidir. Aksi takdirde yanlış girilen noktalar kullanılacak rotaya eklenirse uçuş sırasında istenmeyen yönlere doğru uçulmuş olur. GPS’e koordinatların yüklenmesi iki şekilde yapılabilir;

 

1.Noktalar ve koordinatları tek tek elle yazarak yapılabilir. Bu hem zaman alan hem de hata yapma riski fazla olan bir yöntemdir ve imkanların kısıtlı olduğu zamanlarda tercih edilir.

2.GPS veri kabloları vasıtasıyla bilgisayardan toplu halde yükleme yapılabilir. Hata yapma şansı daha azdır ve daha pratik bir yöntemdir

 

GPS’te tek bir noktaya gidilecekse; sadece gidilecek noktanın belirlenmesi demektir. Önceden yüklenmiş noktanın Waypoint menüsünden seçilmesi ve aktif hale getirilmesiyle yapılır.

 

Eğer birden çok nokta belirlenecek ve sonuncusuna inilecekse; önceden yüklenen noktalardan gidilecek olanların ROUTE menüsünden tek tek ve gidilecek sırada seçilmesiyle yapılır. Noktalar seçildikten sonra aktif etmek için başlangıç noktası ve son noktanın belirlenen sırada seçilmesi ve aktif edilmesi gerekir.

 

4.   SEYRÜSEFER ve SEYRÜSEFER TÜRLERİ

 

a.   Seyrüsefer Uçuşları Hakkında Bilinmesi Gerekenler

 

Uzun mesafe düşünülen uçuşlarda daima bir harita kullanılmalıdır. Harita okumak zor değildir fakat deneyim ister. Bunun yanında pilot yamaçparaşütünün performansını bilmek zorundadır. Bölgeyi tanımalı ve harita üzerinde önemli yerlerin işaretlerini bilmelidir.

Mahalli uçuş her zaman planlanan yere rahat bir süzülüşle inilebilecek mesafede uçmak demektir. Bir hata sonucu uzaklara inmek veya bir yanlışlık nedeni ile kaybolmak söz konusu olmamalıdır. Bununla beraber pilot iniş için uygun sahaları seçmede pratik sahibi olmalı muhtelif yer örtüsünü, yeryüzü eğimlerini ve iniş sahasının kötü durumlarını bilmelidir.

Çok iyi bir havadaki uçuşta pilot öğrenilecek pek birşey yok diye düşünebilir. Böyle bir günde aslında belli bir yüksekliğe (örneğin 1000 metre) çıkışın ne kadar sürdüğü veya çabuk şekilde 500 metre inerek diğer bir termik akımı bulmanın nekadar zaman alacağı denenebilir. Bunları bilen pilotlar ilerideki performans uçuşlarında termal akımları bulmada kendilerine güvenirler. Bu çeşit deneyler heyecan vericidir ve 1000 ile 1200 metredeki yaygın termik akımlarda saatlerce uçuşlardan çok daha yararlıdır.
Termik akımda dönerken harita okumak ve araziye bakarken doğru bir şekilde uçabilmek bir deneyim gerektirir. Büyük bulutlu rüzgarlı bir gün ve kötü görüş şartları ilk defa bulut uçuşuna çıkış için uygun değildir.

 

Performans Uçuşu için Yapılması Gereken Hazırlıklar

 

1.Uçuşu yarıda bırakmak zorunda kalmamak için uçmadan önce yapılacak işlerin bir listesi hazırlanmalıdır.

2.Yeryüzü ve irtifa rüzgarları için mümkün olan en iyi meteorolojik bilgi alınmalıdır.

3.Uçulacak bölgenin yeterli ölçekte bir haritası bulunmalıdır.

4.Harita üzerinde düşünülen rota incelenmeli bölge iyice tanınmalıdır.

5.Çikolata, meşrubat vs. alınmalıdır.

6.Havaya uygun giysi kullanılmalıdır. Giysilerin rahat sıcak ve kuru tutması göz önünde bulundurulmalıdır.

7.Variometrenin GPS gibi cihazların çalıştığı kontrol edilmelidir.

8.Yamaçparaşüt, harnes ve diğer ekipmanlar kontrol edilmeli ve gerekli ayarlamalar yapılmalıdır.

9.Yer ekibi ile brifing yapılmalı ve aynı harita verilmelidir.

10.Varsa tuvalet ihtiyacı giderilmelidir

 

b.   Seyrüsefer Sırasında Dikkat Edilecek Hususlar.

 

Bir hava aracının bir noktadan diğerine doğru olarak gidebilmesi ve pilotun her an hava aracının bulunduğu yeri tayin edebilmesi sanatıdır. Seyrüsefer prensipleri hakkında tam bir bilgiye sahip olunduğu zaman herhangi bir görevin gerekleri kolaylıkla yerine getirilebilir ve problemler çabucak çözülebilir.

Seyrüseferde dikkat edilecek 3 ana husus vardır. Bunlar;

1.Hava aracının bulunduğu yeri her an için tayin edebilmek,

2.Hava aracının herhangi bir yere varacağı zamanı tayin edebilmek,

3.İstenilen yere varabilmek için hava aracının uçması gereken istikameti tayin edebilmek.

Bu 3 problemin çözülebilmesi için kullanılan temel yönteme HESABİ seyrüsefer denir. Yer tayini için; hareket noktası, uçuş istikameti ve hava aracının hızına göre uçuş süresinin bilinmesi gerekir.

Hedefe varış zamanı ise 2 nokta arasındaki mesafenin ne kadar zamanda alınacağı hesaplanarak bulunur. Hava aracı, bulunduğu irtifa ve hava kütlesi içerisinde (rüzgar tesiri) “rüzgar tesiri de” dikkate alınarak yapılması gerekecektir. Çünkü rüzgar, hava aracının hem istikametine hem de süratine tesir eden önemli bir faktördür.

 

c.   Seyrüsefer Türleri

 

1.   Pilot Seyrüseferi

Yer ile haritayı karşılaştırarak yolu muhafaza etmekten ibarettir. Diğer bir deyimle, harita kullanarak arazi niteliğini takip etmek suretiyle yapılan seyrüseferdir.

2.   Yıldızlarla Seyrüsefer

Güneş, ay ve diğer yıldızların yardımı ile yapılan seyrüseferdir.

3.Hesabi Seyrüsefer

Pilot seyrüseferinden yıldızlarla yapılan seyrüsefere kadar her çeşit seyrüseferin esası
hesabi seyrüseferdir. Hesabi seyrüsefer mesafeyi, uçuş istikametini, havada geçen
zamanı ve yer süratini hesaplayarak hava aracının yerini bulmaktır.

5.   Radyo ve Radar Seyrüseferi

Radyo ve Radar istasyonlarının yardımı ile yapılan seyrüseferdir. (Buna en güzel örnek GPS lerdir. GPS konusunda detaylıca bahsetmiştik.)